naar BEGINpagina


De borstelmakerij...

De borstelmakerij is traditioneel verbonden met Izegem. Daar werd in 1904 de "Bond der Borstelnijverheid" opgericht. In 1951 vond men er nog een aanzienlijke concentratie van bedrijven: 37! Dat aantal slonk geleidelijk tot 14 in 1996. Ook de toeleveringsbedrijven voor het hout van de borstels waren in Izegem en omgeving gevestigd. Vele bedrijven verdwenen van de aardbol of verhuisden naar lage-loonlanden (Sri Lanka).
In Izegem werd in 1981 het bekende borstelmuseum opgericht. Buiten Izegem en omgeving bestaan nog een beperkt aantal kleinere centra (Lier, Vilvoorde, Verviers, Brussel, Ninove en Berlare).

Een boeiende vaststelling die we deden bij het begin van onze contacten met de twee Berlaarse bedrijven (De Backer-Burm en Verimex) was dat de bedrijfsleiders een grote creativiteit aan de dag legden voor het bedenken en realiseren van allerlei werktuigen, toestellen en zelfs machines of aanpassingen van machines die hen in staat stelden vlugger en/of beter te werken dan hun concurrenten.

In Berlare...

In de 19de eeuw werd hier op kleine schaal haar bewerkt voor de fabricatie van huishoud- en verfborstels. Ook de vervaardiging van de borstels gebeurde als huisnijverheid. Later ontstonden uit de huisnijverheid twee bedrijfjes die borstels fabriceerden op industriële schaal; één daarvan is nu nog actief in de productie van penselen.

 

De borstelmakerij van Maurits Burm en Maurits De Backer

Tot onze spijt hebben we in dit bedrijf ook geen oude documenten meer gevonden: noch papieren noch foto's van vroegere toestanden of gebeurtenissen in het bedrijf. We zijn dus uitsluitend aangewezen op de mondelinge verklaringen van Maurits De Backer en zijn echtgenote.

Maurits Burm, borstelmaker vanaf 1925Maurits Burm is begonnen met de borstelmakerij rond 1925 of (volgens Frans Tackaert) enkele jaren vroeger. Het is niet duidelijk waar hij het beroep geleerd had. Hij werkte eerst met 7 meisjes die met de hand borstels maakten. Zij zaten voor het venster aan de straatkant te werken. Het waren o.m. Marie, echtgenote van Ivo Janssens en Sylvie en Leonie Marissen. Later kocht hij een machine en had van dan af geen personeel meer nodig. Het was een machine die nog met de hand bediend werd. Later zijn er nog enkele machines bijgekomen, maar iedere machine moest dan wel door een persoon bediend worden. De meisjes werden vervangen door mannen: Frans Tackaert, Ernest Malin, Jozef Van Hole, Benoît Haentjens, Staaf Cloostermans hebben daarbij geholpen. Toen hij geen personeel meer had diende elke machine voor een beperkt aantal types van borstels. Hij produceerde straatvegers, cocoborstels, ankers (schuurborstels met een anker in), handborstels met haar, veegborstels met haar. Het hout werd half afgewerkt (in de juiste vorm) gekocht in Izegem, de gaten werden hier geboord.

Het bedrijf werd later overgenomen door zijn schoonzoon, Maurits De Backer. Sommige soorten borstels kon Maurits goedkoper aankopen in Izegem dan ze zelf te maken (haren veegborstels, handborstels, aftrekkers, e.a.). Het bedrijf specialiseerde zich dan ook meer en meer zodat er uiteindelijk alleen nog cocoharen veegborstels gemaakt werden.

Maurits De Backer kon zijn bedrijf rendabel houden o.m. door zelf machines te ontwerpen of bestaande machines aan te passen zodat hij bepaalde borstels sneller kon maken of sommige bewerkingen sneller kon uitvoeren dan de concurrenten. Hij gebruikte hiervoor allerlei materialen die gemakkelijk te vinden waren, o.m. onderdelen van fietsen.

We zien hier een deel van de zijmuur van zijn atelier met bovenaan de oude transmissie-as uit de tijd toen nog maar één elektrische motor alle machines aandreef, daaronder blokken voor het gelijksnijden van veegborstels, één voor elk type en elke maat. Op de voorgrond een deel van een machine voor het boren van gaten in de houten blokken. Maurits heeft op een eenvoudige manier deze machine veel handiger en beter bestuurbaar gemaakt.

Maurits De Backer aan de halfautomatische machine die twee bewerkingen tegelijkertijd uitvoert: aan de rechterzijde boort ze het houten blok uit en aan de linkerzijde maakt ze een borstel. De ijzerdraad wordt door de machine afgesneden en als kram met het bundeltje vezels in het voorgeboorde gat geslagen.

Voor de verdere opkuis van de gemaakte borstels zien we hier (op de achtergrond van de foto) een merkwaardige en unieke machine: Maurits De Backer heeft ze ongeveer 25 jaar geleden zelf ontworpen en gebouwd met uitsluitend recuperatiematerialen waaronder ook assen en tandwielen van een fiets, maar het werkt perfect. De machine borstelt de veger uit en snijdt de vezels gelijk.

De verkoop van de borstels deed Maurits ook zelf, maar hij moest daarvoor niet veel op de baan: hij had enkele grote afnemers die ze bij hem kwamen kopen of bestellen dan verder aan kleinhandelaars en fabrieken doorverkochten (Oordegem, Antwerpen, Lokeren, Nederland).

Van borstelmakerij Witman-Tackaert tot penseelfabriek Verimex

Lees verder in ons tijdschriftnummer 19e jaargang nr. 1, p. 9

 

Cyriel De Bruyne

Frans Tackaert, 91 jaar, kon het ons nog allemaal vertellen alsof het gisteren gebeurd was.

 

 


Terug naar TIJDSCHRIFT